Układy wysokościowe
w Polsce
PL-EVRF2007-NH i PL-KRON86-NH to dwa układy wysokościowe, które przez lata funkcjonowały równolegle w polskiej geodezji — a mimo formalnej zmiany wciąż spotykane są obok siebie w danych.
Oznacza to, że Twoje dane mogą być błędne o kilkanaście centymetrów, mimo że liczby wyglądają poprawnie.
Przeczytaj dlaczego wysokości GNSS różnią się o 22-48 m ↓ lub zobacz różnicę między modelami na naszej interaktywnej mapie ↓
Dlaczego wysokości GNSS są o 22-48 m „inne” w Polsce?
Surowa pozycja GPS podaje wysokość mierzoną od elipsoidy — matematycznego modelu kształtu Ziemi (GRS80 w polskiej ramce PL-ETRF2000; aktualna nazwa w rejestrze EPSG to ETRS89-POL [PL-ETRF2000], wcześniejsza nazwa ETRF2000-PL pozostaje aliasem). Ale nie chodzimy po elipsoidzie — chodzimy po powierzchni bliskiej średniemu poziomowi morza.
Ta powierzchnia to w Polsce quasi-geoida (inaczej: kwazigeoida), a nie klasyczna geoida — polskie wysokości są wysokościami normalnymi (wysokość normalna, HN), nie ortometrycznymi. Separację między elipsoidą a quasi-geoidą oznacza się grecką literą ζ (dzeta), nie N.
W Polsce ζ mieści się w przedziale ok. 22-48 m (wartości modelu PL-geoid2021 wahają się między 22,212 a 47,466 m, średnia 34,834 m) i zmienia się geograficznie. Surowa wysokość GNSS 45,0 m odpowiada więc bardzo różnym wysokościom normalnym w zależności od miejsca w kraju. Użycie wysokości GNSS wprost, bez korekty quasi-geoidą, daje wynik całkowicie błędny.
Przeliczenie z wysokości elipsoidalnej GNSS na wysokość normalną odbywa się według wzoru HN = h − ζ, gdzie ζ to anomalia wysokości odczytana z modelu quasi-geoidy. Obowiązującym w Polsce modelem jest PL-geoid2021 (poprzednio PL-geoid2011).
Możemy sprawdzić, czy Twoje wysokości są podane jako wysokość elipsoidalna GNSS i przeliczyć je na PL-EVRF2007-NH — obowiązujący polski układ wysokościowy — lub pokazać różnicę względem PL-KRON86-NH. Wystarczy zaimportować plik. Wypróbuj tutaj →
Zobacz różnicę między modelami na mapie
Różnica między dwoma modelami quasi-geoidy nie jest jednakowa w całym kraju. Najedź kursorem na mapę, aby zobaczyć lokalną różnicę w centymetrach.
Niebieski = model A wyżej niż B. Czerwony = B wyżej niż A. Oznacza to, że ten sam pomiar GNSS może dać różne wysokości PL-EVRF2007-NH w zależności od tego, który model quasi-geoidy zastosowano. Zobacz, kiedy to powoduje problemy ↓
Wybierz jeden model quasi-geoidy, aby zobaczyć wartość ζ nad elipsoidą GRS80/PL-ETRF2000. Wybierz drugi model w polu „Porównaj z”, aby zamiast tego zobaczyć różnicę między dwoma modelami. Najedź kursorem na mapę, aby odczytać obliczoną wartość w wybranym punkcie.
Wypróbuj: wybierz PL-geoid2021 bez porównania i najedź kursorem na swój obszar — liczba to lokalna anomalia wysokości ζ, którą odejmuje się od wysokości elipsoidalnej GNSS, aby uzyskać wysokość PL-EVRF2007-NH (H = h − ζ). Różnica między modelami nie jest stała w całym kraju, więc nie można stosować jednej poprawki wszędzie.
Kolory są przycięte do lądu: model istnieje również nad morzem, ale wartości mają znaczenie tylko na lądzie.
Uwaga: skala kolorów pokazuje różnicę między dwoma modelami quasi-geoidy (np. PL-geoid2011 vs. PL-geoid2021) — to nie to samo co przesunięcie między PL-KRON86-NH a PL-EVRF2007-NH, które pokazuje tabela miast poniżej.
Anomalia wysokości (ζ) i przesunięcie Kronsztad↔EVRF2007 w polskich miastach
Wartości zmierzone bezpośrednio w oficjalnych plikach siatki GUGiK (PL-geoid2021 oraz różnica dwóch wariantów PL-geoid2011). ζ to wysokość quasi-geoidy nad elipsoidą GRS80/PL-ETRF2000 w danym punkcie — wartość, którą odbiornik GNSS odejmuje, aby podać wysokość normalną.
| Miasto | ζ nad elipsoidą | PL-EVRF2007-NH − PL-KRON86-NH |
|---|---|---|
| Warszawa | 31,03 m | 18,0 cm |
| Gdańsk | 29,22 m | 16,4 cm |
| Kraków | 39,62 m | 17,7 cm |
| Wrocław | 40,15 m | 14,1 cm |
| Poznań | 34,95 m | 16,4 cm |
| Białystok | 27,90 m | 17,1 cm |
Kiedy coś idzie źle?
Błędy w wysokościach są trudne do zauważenia — ale konsekwencje są poważne.
Błąd rzędu 12,8-20,6 cm wystarczy, by wywołać problemy w odwodnieniu, modelach terenu i sterowaniu maszynowym. Zobacz historię systemów ↓
Różnica PL-KRON86-NH → PL-EVRF2007-NH wynosi zmierzone 12,8-20,6 cm i zmienia się geograficznie — użyj oficjalnego modelu różnic GUGiK, nigdy stałej wartości.
| System / błąd | Różnica względem PL-EVRF2007-NH | Konsekwencja przy błędnym zastosowaniu |
|---|---|---|
| PL-EVRF2007-NH | Odniesienie — 0 m | poprawne odniesienie |
| PL-KRON86-NH podane jako EVRF2007 bez transformacji | ok. −12,8 do −20,6 cm | błędne odwodnienie, błędne rzędne |
| PL-EVRF2007-NH podane jako KRON86 | ok. +12,8 do +20,6 cm (odwrotny znak) | błąd systematyczny |
| PL-geoid2011 zamiast PL-geoid2021 | zwykle rząd centymetra, w skrajnych punktach do −32/+13 cm | błąd precyzyjny, największy w Beskidach |
| Model globalny (EGM96/EGM2008) zamiast polskiej quasi-geoidy | zależy od lokalizacji, nieautorytatywne | systematyczny błąd wysokości |
| Wysokość elipsoidalna (surowe GNSS) | ok. 22-48 m w Polsce | dane całkowicie bezużyteczne bez przeliczenia |
Co się dzieje, gdy dane pomieszają systemy?
Błędy w układach wysokościowych nie są teoretyczne. GUGiK sam dokumentuje problem długiego okresu przejściowego.
Dwa systemy w obiegu równolegle (stan GUGiK, 4 maja 2026)
Według danych GUGiK z 4 maja 2026 r. baza BDSOG jest już w 100% wdrożona (380 z 380 powiatów), ale bazy BDOT500/GESUT — dopiero w 365 z 380 powiatów (96,1%). Brakujące 15 powiatów rozkłada się na woj. lubelskie (6), podlaskie (5), łódzkie (2), lubuskie (1) i świętokrzyskie (1). Mimo że prawny termin minął 31 grudnia 2023 r., konwersja baz danych w praktyce nie jest w 100% zakończona.
Źródło: geoportal.gov.pl — Aktualizacja danych dotyczących wdrożenia układu wysokościowego PL-EVRF2007-NH (4.05.2026)
Zasada operatu — dwa sąsiednie projekty, dwa systemy
Według udokumentowanej praktyki PODGiK (powiatowych ośrodków dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej), operaty techniczne złożone przed lokalną datą wdrożenia miały używać PL-KRON86-NH, a złożone po tej dacie — PL-EVRF2007-NH. Dwa sąsiednie projekty w tym samym powiecie mogą więc legalnie znajdować się w różnych układach wysokościowych, zależnie wyłącznie od daty złożenia — wbudowane źródło błędu przy zestawianiu starszych i nowszych danych.
Źródło: wingik.slask.eu — Nowy układ wysokościowy dopiero od 31 grudnia 2023 r.
Sprawdź zawsze, jaki układ i model quasi-geoidy zastosowano przy pracy ze starszymi danymi. Bazy BDOT500/GESUT nie są jeszcze w 100% skonwertowane (stan GUGiK, 4 maja 2026) — dwa sąsiednie zbiory danych z tego samego powiatu mogą być w różnych systemach bez wyraźnego oznaczenia tego faktu w plikach.
Czy Twoje wysokości są nowo zmierzone, czy przeliczone?
Nie wszystkie wysokości PL-EVRF2007-NH są sobie równe. W polskiej praktyce można rozróżnić dwa typy:
Nowo zmierzone wysokości pochodzą z bezpośredniego pomiaru niwelacyjnego lub GNSS z aktualnym modelem quasi-geoidy (PL-geoid2021). Mają najwyższą dokładność i są bezpośrednio powiązane z aktualną osnową wysokościową.
Przeliczone wysokości to starsze wartości PL-KRON86-NH, przeliczone na PL-EVRF2007-NH oficjalnym modelem różnic GUGiK. Dokładność zależy od jakości oryginalnego pomiaru i modelu — w obszarach o większych deformacjach lokalnych niepewność może być większa niż na nizinach.
Jeśli otrzymujesz wysokość w PL-EVRF2007-NH, sprawdź, czy jest nowo zmierzona, czy przeliczona z PL-KRON86-NH. Zawsze wymagaj informacji o zastosowanym modelu (PL-geoid2011 czy PL-geoid2021) i dacie pomiaru.
Od Kronsztadu do PL-EVRF2007-NH
Polskie układy wysokościowe powstawały przez blisko dwa stulecia. Każdy kolejny system jest udoskonaleniem poprzedniego — ale starsze dane nie są automatycznie skonwertowane.
Zero Kronsztadzkie
Historyczny punkt zerowy dla wysokości bałtyckich: średni poziom Morza Bałtyckiego przy mareografie w Kronsztadzie koło Sankt Petersburga — rejestr EPSG podaje poziom odniesienia z 1833 r. Polskie realizacje tego odniesienia powstawały w kolejnych wyrównaniach krajowej sieci niwelacyjnej; obowiązującą realizacją stała się PL-KRON86-NH (następny punkt osi czasu).
PL-KRON86-NH — wyrównanie sieci niwelacyjnej
Polska realizacja układu Kronsztadzkiego, oparta na wyrównaniu krajowej sieci niwelacji precyzyjnej zakończonym w latach 1982-1986. EPSG:9650 („Baltic 1986 height”). Wysokości normalne, odniesione do średniego poziomu Bałtyku.
Rozporządzenie o państwowym systemie odniesień przestrzennych
Rada Ministrów definiuje 15 października 2012 r. cały katalog: PL-ETRF2000, PL-ETRF89, PL-KRON86-NH, PL-EVRF2007-NH oraz układy płaskie PL-1992, PL-2000, PL-UTM, PL-LAEA i PL-LCC. Rozporządzenie ustala też, że PL-KRON86-NH obowiązuje tylko do czasu wdrożenia PL-EVRF2007-NH w całym kraju, najpóźniej do 31 grudnia 2023 r.
PL-geoid2011 — dwa warianty
GUGiK publikuje model quasi-geoidy PL-geoid2011 w dwóch wariantach: dla PL-KRON86-NH (styczeń 2014) i dla PL-EVRF2007-NH (grudzień 2019). Dokładność kontrolna: ok. 1,4 cm względem punktów EUVN i 1,7 cm względem POLREF.
PL-geoid2021 — model obowiązujący
Nowy model quasi-geoidy PL-geoid2021 (autorzy: M. Trojanowicz, M. Owczarek-Wesołowska, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu) staje się modelem obowiązującym dla PL-EVRF2007-NH. Metoda GGI wspierana modelem SGG-UGM-2 i danymi SRTM. Dokładność kontrolna: 0,95-1,17 cm przy punktach ASG-EUPOS, ASG-eccentre, EUVN i POLREF.
Koniec PL-KRON86-NH
Ostateczny termin dopuszczalności PL-KRON86-NH mija zgodnie z rozporządzeniem. Od 1 stycznia 2024 r. PL-EVRF2007-NH jest jedynym obowiązującym państwowym układem wysokościowym.
Wdrożenie w praktyce — BDSOG gotowy, BDOT500/GESUT w toku
Według danych GUGiK baza BDSOG jest już wdrożona we wszystkich 380 powiatach, ale bazy BDOT500/GESUT — dopiero w 365 z 380 (15 brakujących powiatów rozłożonych na 5 województw). Prawny termin minął, konwersja baz danych w praktyce trwa nadal.
kworks.dk — gdy wysokości mają trafić do projektu
koordinat.online przelicza i pokazuje Twoje wysokości. Jeśli PL-EVRF2007-NH ma być wykorzystane w sterowaniu maszynowym, obliczeniach objętości lub danych budowlanych, kolejnym krokiem jest kworks.dk — platforma GIS dla wykonawców od Kirkby Works, gdzie dane wysokościowe są zachowywane przez cały proces, od pomiaru w terenie po dostawę.
- →Modele TIN i obliczenia objętości między powierzchniami (pomiar ↔ projekt)
- →Wysokości bezpośrednio w sterowaniu maszynowym i tyczeniu
- →Import danych pomiarowych z kontrolą względem punktów osnowy
- →Projekty, wersje i udostępnianie — wysokości możliwe do prześledzenia przez cały łańcuch
Najczęściej zadawane pytania o układy wysokościowe
Co to jest PL-EVRF2007-NH?
PL-EVRF2007-NH (EPSG:9651) to obowiązujący od 1 stycznia 2024 r. polski układ wysokościowy — wysokości normalne (nie ortometryczne) liczone od quasi-geoidy, odniesione do średniego poziomu morza w Amsterdamie (NAP), z epoką realizacji 2008.
Jaka jest różnica między PL-KRON86-NH a PL-EVRF2007-NH?
To dwa różne odniesienia — Kronsztad (Bałtyk) i Amsterdam (Morze Północne). Zmierzona różnica wynosi 12,8-20,6 cm (średnio ok. 16,6 cm) i zmienia się geograficznie — do przeliczenia trzeba użyć oficjalnego modelu różnic GUGiK, nigdy stałej wartości.
Dlaczego moje wysokości GNSS są o 22-48 metrów za wysokie?
GNSS mierzy wysokość elipsoidalną (h) nad elipsoidą GRS80, nie wysokość normalną nad quasi-geoidą. W Polsce anomalia wysokości ζ wynosi 22-48 m. Prawdziwą wysokość otrzymuje się ze wzoru H = h − ζ, korzystając z modelu PL-geoid2021.
Co to jest PL-geoid2011 i PL-geoid2021 — którego użyć?
PL-geoid2021 to aktualny, obowiązujący model quasi-geoidy od 5 kwietnia 2022 r. PL-geoid2011 jest starszym modelem. Różnica między nimi wynosi zwykle rząd centymetra, ale w skrajnych punktach (głównie w Beskidach) sięga od −32 do +13 cm — zawsze używaj aktualnego modelu.
Czy PL-KRON86-NH jest jeszcze w legalnym użyciu?
Formalnie nie — termin jego stosowania upłynął 31 grudnia 2023 r. W praktyce jednak wciąż występuje, bo według danych GUGiK z kwietnia 2026 r. nie wszystkie powiatowe bazy danych są w pełni skonwertowane na PL-EVRF2007-NH.
Jaki układ wysokościowy powinienem stosować w Polsce?
Do wszystkich nowych prac — PL-EVRF2007-NH z modelem PL-geoid2021. Starsze dane w PL-KRON86-NH należy przeliczyć oficjalnym modelem różnic GUGiK, nie prostym przesunięciem o stałą wartość.
Źródła i dalsza lektura
Dane o PL-EVRF2007-NH, PL-KRON86-NH i modelach quasi-geoidy pochodzą z rozporządzenia o państwowym systemie odniesień przestrzennych, oficjalnych modeli GUGiK oraz z rejestru EPSG.
-
GUGiK (2026):
Modele danych — quasi-geoidy PL-geoid2011 i PL-geoid2021
Oficjalne pliki modeli i opisy techniczne, licencja CC BY 4.0. PL-geoid2021: min. 22,212 m, maks. 47,466 m, średnia 34,834 m; dokładność kontrolna 0,95-1,17 cm przy punktach ASG-EUPOS, ASG-eccentre, EUVN i POLREF. -
GUGiK / geoportal.gov.pl (2026):
Aktualizacja danych dotyczących wdrożenia układu wysokościowego PL-EVRF2007-NH
Stan na 4 maja 2026 r.: baza BDSOG — 380 z 380 powiatów (100%); bazy BDOT500/GESUT — 365 z 380 powiatów (96,1%), 15 powiatów jeszcze niezgodnych (woj. lubelskie: 6, podlaskie: 5, łódzkie: 2, lubuskie: 1, świętokrzyskie: 1). -
MapTiler EPSG.io — interfejs wykorzystujący bazę EPSG (2026):
EPSG:9650 (Baltic 1986 height) i EPSG:9651 (EVRF2007-PL height)
PL-KRON86-NH ważny do 31.12.2023, zastąpiony przez PL-EVRF2007-NH (EPSG:9651). -
PROJ / OSGeo PROJ-data (2026):
Siatki pl_gugik na PROJ CDN
pl_gugik_geoid2011-PL-KRON86-NH.tif, pl_gugik_geoid2011-PL-EVRF2007-NH.tif i pl_gugik_geoid2021-PL-EVRF2007-NH.tif — konwersje oficjalnych plików GUGiK do formatu Cloud Optimized GeoTIFF. -
Dziennik Ustaw / ELI (2024):
Rozporządzenie o państwowym systemie odniesień przestrzennych (Dz.U. 2024 poz. 342), §6 i §24
§ 6 definiuje PL-EVRF2007-NH, a § 24 ustala termin stosowania PL-KRON86-NH do 31 grudnia 2023 r. -
koordinat.online — obliczenia własne (2026):
Bezpośredni odczyt z oficjalnych plików siatki GUGiK
Wartości ζ i różnicy PL-EVRF2007-NH − PL-KRON86-NH w tabeli miast zmierzono bezpośrednio w plikach pl_gugik_geoid2021-PL-EVRF2007-NH.tif oraz w różnicy dwóch wariantów pl_gugik_geoid2011: 12,8-20,6 cm w całym zasięgu siatki, średnio ok. 16,6 cm — zgodne w granicach 1 cm z niezależnie obliczoną wartością bilinearną.