Koordinatskipanir í Føroyum

Yvirlitstalva — allar skipanir

Talvan fevnir um teir skipanirnar, tú í roynd og veru møtir í føroyskum geodátum. Klikk víðari til koordinatumrokning fyri at rokna millum teir.

Núverandi opinbera skipan: ETRS89-FRO / Faroe TM (EPSG:5316)

Faroe TM er ein Transverse Mercator-projeksjón, ið er hugsað serstakliga til oyggjaskattin — ikki ein generisk UTM-zona. Miðmeridianurin liggur á −7° (7° vestur) — beint ígjøgnum oyggjarnar, ólíkt UTM-zonu 29N, sum hevur miðmeridian á −9° og tí leggur Føroyar út í eystara (og harvið meira forvriðna) jaðaran av zonuni. Skalafaktorurin er 0,999997, munandi tættari 1 enn UTM's 0,9996. False Easting er 200.000 m — tað vanliga — men False Northing er −6.000.000 m, har flestu aðrar skipanir brúka 0. Uttan hendan frádráttin vildi ein Faroe TM-northing við 62° breidd liggja umleið 6,8–6,9 milliónir metrar — sama stødd sum í eini UTM-fílu frá sama staði; við −6 milliónir frádrigið lenda northing-virðini heldur umleið 800.000–900.000 m. Grundarlagið undir Faroe TM er ETRS89-FRO [2008], ein føroysk realisering av ETRS89 grundað á ETRF2000, forankrað í epoku 2008,75. Skipanin var innførd í 2010 og er sostatt staðalurin til verkfrøðiuppmáting, topografiska kortlegging, bygging og — samansett við hædd (EPSG:5318) — alt 3D-arbeiði á landi.

1954 — FD54: tann stjørnufrøðiliga byrjanin

Faroe Datum 1954 (FD54, EPSG:4741) er elsta formaliserada datumið í oyggjaskattinum, grundað á International 1924-ellipsoiduna (Hayford) og ásett stjørnufrøðiliga — tvs. uttan satellittar, útfrá eygleiðingum av himmalíkamum saman við klassiskari triangulering. FD54 varð projiserað á tveir hættir: Faroe Lambert (EPSG:3144, vesturvendur ás, brúkt til matrikul) og FD54/UTM zone 29N (EPSG:3374, brúkt til verkfrøðiuppmáting). Tí datumið er stjørnufrøðiliga og staðbundið ásett heldur enn satellittmált, víkur tað frá nútíðar skipanum við eini stødd á 100–200 m.

Umleið 1977 — ED50 / UTM 29N: NATO-staðalurin

Seint í 1970-árunum skifti topografisk kortlegging og verkfrøðiuppmáting til ED50 / UTM zone 29N (EPSG:23029) — hin europeiski NATO-staðalurin frá kalda krígnum, framvegis grundaður á International 1924-ellipsoiduna, men við einum betur útjavnaðum europeiskum neti. ED50 varð brúkt til Føroya topografisku kort frá umleið 1980 til aldur 2000, inntil tann satellittbygda tíðin tók yvir umleið 2010.

1989 — FK89 / Faroe Lambert: matrikulsins skipan

Í 1989 fingu Føroyar sína egnu, endurjavnaðu skipan til matrikulendamál: FK89 (EPSG:4753 geodetiskt, EPSG:3173 projiserað sum FK89/Faroe Lambert). Sum FD54's Lambert-útgáva brúkar FK89 ein vesturvendan ás (X vaksur móti vestri, ikki eystri) — ein klassisk siðvenja í føroyskari og danskari landmáting, sum ger skipanina lætta at ruglað saman við nútíðar eystur-positivar koordinatar, um tú ikki kennir trikkið. False Easting/False Northing er 700.000 m á báðum ásum. Munurin frá FD54 er undir 2 m, men EPSG-skráin lýsir FK89 beint sum avloysaran fyri FD54/Faroe Lambert til kadastralar endamál.

Umleið 2010 — ETRS89-FRO / Faroe TM: tann satellittbygda nútíðin

Tá GNSS-tøknin var búgvin til at bera eina landsumfevnandi tilvísingarrammu, fingu Føroyar í 2010 sína núverandi skipan: ETRS89-FRO [2008] / Faroe TM, lýst omanfyri. Stígið frá FK89 til Faroe TM er eitt ættarliðaskifti í mátingarháttinum — frá klassiskari triangulering og staðbundnum leiðrættingum til eina satellittbygda, EUREF-forankraða tilvísingarrammu — akkurát somu menningina, sum restin av Evropa gjøgnumgekk í somu tíð.

Tvær skipanir samstundis: FK89 livir framvegis í matrikulinum

Tað týdningarmesta at vita um Føroya koordinatskipanir í dag er, at søgan ikki er línulig: FK89 er ikki eitt reint søguligt skipan. Meðan Faroe TM er staðalurin til verkfrøðiuppmáting, topografi og nýbygging, verður Føroya matrikul framvegis førd í FK89 — báðar skipanir eksistera samstundis, umsitin av somu myndugleika (Umhvørvisstovan). Ein fíla merkt „FK89“ ella við koordinatum umleið 700.000/700.000 er tí ikki neyðturviliga eitt skjalasavnsfund; hon kann eins væl vera aktuell matrikuldáta. Tað ger vesturás-fellun (sí niðanfyri) til eitt løpandi, ikki bert søguligt, ansingarpunkt.

Kenn skipanina á tølunum

Tvey tøl eru vert at hava í huga: False Northing-trikkið (Faroe TM's −6 milliónir er ein einkul signatur, ongin onnur norðurlendsk projeksjón deilir hana) og ásaretningin (FK89's vestur-vaksandi X er hin signaturin). Saman skilja hesi tvey tølini so at siga allar føroyskar koordinatfílur frá hvørjari aðrari — sí talvuna omanfyri fyri eitt fult yvirlit.

Mátingartrygg projeksjón: hví skalafaktorurin er so tætt við 1

Faroe TM's skalafaktorur á 0,999997 — munandi tættari 1 enn UTM's 0,9996 — er ein tilvitað sniðavgerð. Tí Føroyar eru ein lítil, tætt oyggjaskattur, kann alt landøkið dekkast av eini einstakari projeksjón við miðmeridiani beint ígjøgnum oyggjarnar (−7°), uttan tann tørvin á breiðum 6°-UTM-zonum, sum stór fastalond krevja. Úrslitið er ein projeksjón, ið í roynd og veru er mátingartrygg um alla oyggjaskattin: ein metari í Faroe TM-planinum er sera tætt við ein metara á jørðini, óansæð hvar á oyggjunum tú mátar.

Ruglingar á Føroyum

Fýra feiltýpir ganga aftur í føroyskum koordinatfílum: (1) FK89 ímóti Faroe TM — ymisk ásaretning OG ymisk False Northing/Easting (700.000/700.000 ímóti 200.000/−6.000.000); tey tvey skjót-kenni eru so ymisk, at rugling í roynd og veru er lætt at uppdaga, um tú kennir bæði tølini. (2) FD54/ED50 ímóti nútíðar ETRS89-FRO — 100–200 metara-flokkurin; dátur lenda nakað lundandi rætt, men skiftisliga forskotin, sum ger feilin torfyndari enn eitt spegilvent kort. (3) Vesturás-fellan hjá FK89 — tulkast FK89-koordinatar sum nútíðar eystur-positive tøl uttan at venda ásin, verður øll geometrin spegilvend; sostatt eingin bert søgulig váði, tí skipanin er framvegis í virki til matrikul. (4) FVR09 (2009) ímóti tí eldra Z89-hæddarskipanini — munur upp til ein hálvan metara (sí næsta bólk); líkasum við plankoordinatarnar er hæddarfeilurin vandamikil, tí hann ikki er nógv nóg mikið til at vera opinberur á einum korti.

Hæddin: FVR09 (2009) og undanfarin Z89

Føroya núverandi opinbera hæddarskipan er FVR09 (Føroysk loddrøtt tilvísing 2009, EPSG:5317), innførd 2010 og grundað á eitt nýtt 10 km nivellementsnet, fýra GNSS-CORS-støðir og fýra vatnstøðumátistøðir spjaddar kring oyggjarnar. Áðrenn FVR09 varð eitt skipan nevnt Z89 brúkt hjá landsmyndugleikanum — munurin millum gamlar Z89-kotur og nýggjar FVR09-kotur kann vera upp til ein hálvan metara. Umrokning frá rári GNSS-ellipsoiduhædd til FVR09 krevur ta opinberu geoidumodellina (FOGEOID2012) — uttan hana er feilurin á Føroyum í stødd 55–60 m, tí geoidan her liggur munandi omanfyri ellipsoiduna. Tann fulla gjøgnumgongdin av FVR09, Z89 og geoidumodellini hoyrir heima á hæddarskipan-síðuni.

Grannar: Danmark og Ísland

Danmark brúkar eitt heilt annað zonuprinsipp — loddrættar UTM-rákir (fyrst og fremst zona 32N, EPSG:25832) — sí koordinatskipanir í Danmark. Ísland líknar Føroyum við als ikki at hava zonur, men hevur til gongdar tríggjar ættarlið av sínum egna Lambert-grundaða skipani (ISN93/ISN2004/ISN2016) orsakað av skjótari plátutektoniskari deformatión — Føroyar liggja tvørturímóti á tí støðuga partinum av tí evroasiatisku plátuni og hava tí bert havt tørv á einum satellittbygdum ættarliði síðan 2010.

Ofta spurdar spurningar um føroyskar koordinatskipanir