Koordinatumrokning
í Føroyum
Koordinatar lýsa eitt stað í eini ávísari tilvísingarskipan. Skulu dátur brúkast tvørtur um skipanir, mugu koordinatarnir roknast um — teir kunnu ikki bara avritast.
koordinat.online brúkar almennu grid-grundaðu umrokningina fyri FVR09-hæddir. FD54/UTM 29N verður skotin upp og víst til kanning.
Hvat gera vit øðrvísi? ↓ · Skil trupulleikan ↓
Somu tøl — ymisk støð
Koordinatar eru ikki knýttir at einum staði í sjálvum sær. Tvey tøl hava bert týdning, tá ið tú veitst, hvørjari koordinatskipan tey eru í. Verða tey lisin í skeivari skipan, endar punktið á einum heilt øðrum staði.
Feilurin stendst ikki av mátingini, men av tulkingini. koordinat.online skjýtur sjálvvirkandi upp ta mest sannlíku skipanina og vísir úrslitið á kortinum.
Dømi 1 — Faroe TM og UTM 29N: somu tøl, ymisk projeksjón
Dømi 2 — FD54 og ETRS89: eldra datum
- Greining og uppskot av koordinatskipan, tá ið fílan verður løgd inn
- Skift skipan við einum trýsti og sí munin á kortinum
- Stuðlar teimum føroysku skipanunum, ið eru í dagligari nýtslu — Faroe TM, UTM 29N og FD54/UTM 29N
- Grid-grundað FVR09-hæddarumrokning beinleiðis í amboðinum
Byggt á almennum geodetiskum fakkunnleika
koordinat.online er ment við útgangsstøði í almennum atgongiligum tilvísingardátum og tilmælum frá teimum geodetisku myndugleikunum. Til dagliga nýtslu — kanning, vísing og umrokning millum tær vanligu føroysku skipanirnar — sæst tað beinleiðis í kaganum, uttan uppseting.
- Grid-grundað FVR09-hæddarumrokning — ikki Helmert-nærmingar
- Greining og uppskot av koordinatskipan — motorurin byggir á vitan hjá landmátarum og skjýtur upp ta skipanina, sum passar best
- FD54/UTM 29N verður skotin upp og víst til kanning — tú sært beinanvegin, um dátur tínar liggja rætt á kortinum
- Vatnrætt og loddrætt í somu atgerð — planstøða og hædd verða roknað um samstundis
- Greið kunning — tú kanst altíð síggja, hvørja skipan dátur tínar eru umroknaðar frá og til
- Ærligur um nágreiniligheit — tað er FD54, ikki FK89, sum hevur eina almenna umrokningarleið í EPSG-skránni (gjøgnum ED50); FK89 hevur onga — bert eina PROJ-pipelinu frá myndugleikunum (NordicTransformations), sum sjálv er merkt sum arbeiði í gongd. Tí kann FD54 roknast um við meturneyvleika gjøgnum ED50 — FK89 hevur onga lidna, skrásetta umrokningarleið í koordinat.online og verður tí ikki roknað um í amboðnum.
Tríggir sløg av umrokning
Tað er týdningarmikið at skilja ímillum — flokkarnir brúka ymiskan støddfrøði og hava ymiskan neyvleika.
Skifti millum ellipsoidur
Til dømis FD54 → ETRS89. Hetta krevur eina veruliga 3D-umrokning — vanliga eina 3- ella 7-parametra umrokning ella eitt NTv2-grid.
Sama datum, onnur avmynding
Til dømis Faroe TM (EPSG:5316) → UTM 29N (EPSG:25829). Datumið broytist ikki — bert 2D-avmyndingin.
Hæddir — ein sjálvstøðug skipan
Til dømis ellipsoiduhædd → FVR09. Hetta krevur eina geoidumodell og er fullkomiliga skilt frá teimum vatnrøttu ásunum.
Í verki verða flokkarnir ofta sameindir: Ein CSV-fíla við FD54/UTM-koordinatum og ellipsoiduhæddum krevur bæði datumskifti og hæddarumrokning — hetta verður handfarið í somu arbeiðsgongd fyri stuðlaðar kelduskipanir. FK89 krevur handvirka eftirkanning og verður ikki roknað um í koordinat.online.
Hví eru sjey parametrar ikki nóg mikið til cm-neyvleika?
Ein 7-parametra Helmert-umrokning er klassiska datumskiftið. Hon er einføld at seta í verk og riggar væl til yvirlitskort — men hon er ikki nóg neyv til verkætlanararbeiði.
Føroyar eru so lítið eitt landafrøðiligt øki, at ein 7-parametra umrokning riggar rímiliga væl vatnrætt. Størsta avbjóðingin er hæddarskipanin, har ein grid-grundað geoidumodell er neyðug.
Grid-grundaðar umrokningar loysa hendan trupulleikan: í staðin fyri eitt einasta sett av parametrum inniheldur ein gridfíla eina staðbundna leiðrætting fyri hvørt øki. Í Føroyum finst tílík almenn gridfíla bert til hæddir (FVR09) — fyri planskipanirnar FD54 og FK89 er einki grid útgivið, og tí kann datumskifti frá teimum ikki gerast betri enn við meturneyvleika.
| Háttur | Neyvleiki | Nýtsla |
|---|---|---|
| 3-parameter (Molodensky) | ±5–20 m | Søgulig yvirlitskort |
| 7-parameter Helmert | ±0,5–2 m | Grov datumskifti og GIS-yvirlit |
| FOGEOID2012 | betri enn 2 cm (miðøkið) | Bygging og maskinstýring |
Í nútímans yrkisligum arbeiði verður FOGEOID2012 brúkt til hæddarumrokning. koordinat.online brúkar somu almennu tilvísingardátur.
FD54 og FK89 — søguligu skipanirnar í Føroyum
Áðrenn Faroe TM (EPSG:5316) kom í 2010, vórðu tríggjar skipanir brúktar í Føroyum: FD54 (1954), ED50 / UTM zone 29N (frá seint í 1970-árunum) og FK89 (1989, til matrikul). Tær liva framvegis í eldri kortum, tekningum og matrikuldátum — og FK89 er ikki bert søgulig: Føroya matrikul verður framvegis førd í henni.
Tríggjar trupulleikar ganga aftur, tá eldri føroyskar dátur skulu roknast um:
a) Vesturvendur annar ásur í Lambert-útgávunum
Bæði FD54 og FK89 hava eina Lambert-projeksjón har akserøðin er (norður, vestur): fyrsti ásurin er Northing (Y), og annar ásurin er ein Westing (X), sum vaksur móti vestri, ikki eystri. Verða tær lisnar uttan rætta akshandfaring, verður alt kortið spegilvent.
False Easting/Northing skilur tær tvær Lambert-skipanirnar sundur: FD54 brúkar 500.000/500.000, FK89 brúkar 700.000/700.000 — men ans: nútíðar ETRS89 / Faroe Lambert (EPSG:3145) brúkar eisini 500.000/500.000 og er talliga ikki at skilja frá FD54. koordinat.online skjýtur FD54/UTM 29N (EPSG:3374) sjálvvirkandi upp; vesturvendu Lambert-útgávurnar (EPSG:3144 og 3173) eru ikki í skipanaskrá amboðsins — tær mást tú velja og kanna á kortinum sjálv/ur.
b) Eingin skrásett leið til WGS84
Í EPSG-skránni finst bert ein einasta umvending fyri hesar skipanirnar: EPSG:15866 „FD54 to ED50“ — ein 3-parametra geosentrisk flyting (dx = −153,33 m, dy = −169,41 m, dz = +86,39 m), avleidd av bert trimum punktum í 1976. Skal FD54 til ETRS89 ella WGS84, má hon kedjast gjøgnum ED50. FK89 hevur onga skrásetta umvending — bert eina PROJ-pipelinu frá myndugleikunum (NordicTransformations), sum sjálv er merkt sum arbeiði í gongd. Tí kann FD54 roknast um við meturneyvleika gjøgnum ED50 — FK89 hevur onga lidna, skrásetta umrokningarleið í koordinat.online og verður tí ikki roknað um í amboðnum.
c) FK89 er ikki bert eitt skjalasavn
Meðan Faroe TM er staðalurin til verkfrøðiuppmáting og nýbygging, verður Føroya matrikul framvegis førd í FK89 — báðar skipanirnar eru í virki samstundis, umsitnar av somu stovni (Umhvørvisstovuni). Ein fíla við koordinatum umleið 700.000/700.000 er tí ikki neyðturviliga gomul; hon kann eins væl vera núverandi matrikuldátur.
Munurin millum FD54 og FK89 er undir 2 m, meðan munurin til nútíðar ETRS89 er umleið 306 m fyri FD54 og umleið 125 m fyri ED50. Ein fíla, ið verður lisin í skeivari av hesum skipanunum, lendir tí ikki so langt burtur, at tað sæst á einum yvirlitskorti — men nóg langt til at oyðileggja eina veiting. Kanna altíð staðsetingina móti bakgrundskortinum.
Kjarnin: FD54/UTM 29N verður eyðmerktur sjálvvirkandi og skotin upp til kanning, meðan vesturvendu Lambert-útgávurnar mugu setast og kannast handvirkt. Til alt nýtt arbeiði skal Faroe TM (EPSG:5316) brúkast.
UTM zona 29N — fýra skipanir við sama zonutali
UTM zona 29N (miðmeridianur −9°, skalafaktorur 0,9996, False Easting 500.000 m) er tann altjóða projeksjónin, sum Føroyar liggja í. Men sama zonutalið verður brúkt við fýra ymiskum datum: ETRS89 (EPSG:25829), WGS84 (EPSG:32629), ED50 (EPSG:23029) og FD54 (EPSG:3374). Tær tvær fyrstu eru í roynd og veru eins (undir 1 m), meðan ED50 liggur umleið 125 m og FD54 umleið 306 m frá (egin útrokning út frá EPSG-umrokningarleiðum).
Tí tølini síggja eins út, er hetta ein av teimum vandamiklastu ruglingunum í føroyskum dátum: ein FD54-fíla, ið verður lisin sum ETRS89, lendir umleið 306 m skeivt, og ein ED50-fíla umleið 125 m — nóg lítið til ikki at síggjast á einum yvirlitskorti. koordinat.online hevur EPSG:25829, 32629 og 3374 í síni skipanaskrá og vísir altíð, hvørja hon hevur valt; men tí tølini eru so lík, kann motorurin ikki einsamallur skilja tey sundur — tú mást vita, hvat datum fílan kemur úr. EPSG:23029 (ED50) er ikki í skránni og má setast handvirkt.
GPS-koordinatarnir tínir eru ikki heilt ETRS89
Tá tú fært koordinatar frá GPS, verða teir í dag realiseraðir við WGS 84 (G2296), sum samsvarar ITRF2020/IGS20 — einari globalari skipan, sum fylgir meginlandsrekini í rauntíð. Í Føroyum arbeiða vit í ETRS89-FRO [2008], sum er fest at støðuni hjá evroasiatisku plátuni. Munurin veksur umleið 2 cm um árið og er í 2026 umleið 75 cm (egin útrokning út frá plátuferðini).
Fríar GNSS-korrektiónir frá teimum fýra fastu CORS-støðunum í Føroyum gera RTK-máting møguliga beinleiðis í ETRS89-FRO — longsta ávstøðan til næstu støð er umleið 25 km. Tí er munurin vanliga ikki ein trupulleiki í verki.
Men við eftirviðgjørdum dátum kann ivi vera um, hvørt tilvísingarramman er rætt rættað fyri epoku.
- Eftirviðgjørd rádata, har tilvísingarramman ikki er rætt tilskilað
- Dátur, sum eru fluttar út sum „WGS84“ úr ritbúnaði, ið ikki skilir millum WGS84 og ETRS89
- Koordinatar frá útlendskum undirveitarum ella dronuflogskiparum
- Ráar ITRF-koordinatur (WGS 84 G2296 / ITRF2020) brúktar beinleiðis sum ETRS89 uttan epokurætting (egin útrokning: umleið 75 cm munur í 2026 við ~2 cm/ár síðan 1989)
Eru punktini skipað flutt umleið 0,75 m í somu ætt — og hevur tú fingið tey sum „WGS84“ — er orsøkin næstan altíð, at tey eru í ITRF uttan epokurætting.
Vit kunnu hjálpa: Legg koordinatarnar inn, so kunnu vit kanna, um teir eru skipað fluttir. Royn tað her →
Stuðlar teimum almennu føroysku tilvísingarskipanunum
Umhvørvisstovan (US) í Argjum er tann føroyski myndugleikin fyri kortlegging og geodesi, í samstarvi við SDFI í Danmark. koordinat.online er ment við útgangsstøði í almennum atgongiligum upplýsingum og tilvísingardátum frá hesum stovnunum og úr altjóða PROJ-dátukeldini.
- Almenn EPSG-koding við innlesing og útflutning
- Grid-grundað hæddarumrokning ETRS89 → FVR09 beinleiðis í amboðnum
- FD54/UTM 29N (EPSG:3374) verður skotin upp og víst til kanning
- Sporbar umrokning: tú sært altíð, hvørja skipan dátur tínar eru umroknaðar frá og til
- Greitt uppskot: vantar skipanin í fíluni, verður eitt uppskot víst, sum tú kanst kanna á kortinum
Dátukeldur
Til Føroyar brúkar koordinat.online eina einastu almenna gridfílu — og vit siga beinleiðis, hvar einki grid finst.
dk_sdfe_fvr09.tifAlmenna geoidugridið fyri FVR09 (ETRS89 → FVR09-hædd, EPSG:5317). Útgivið á PROJ CDN av SDFI undir CC-BY 4.0.Einki plan-gridHvørki NTv2 ella GeoTIFF er útgivið fyri FD54 → ETRS89 ella FK89 → ETRS89. Fyri FD54 merkir vantandi plan-grid, at umrokningin bert hevur meturneyvleika. FK89 verður ikki roknað um í koordinat.online og krevur handvirka viðgerð.
koordinat.online roknar ókeypis um millum tær vanligu føroysku vatnrøttu koordinatskipanirnar (Faroe TM og UTM 29N) og millum ellipsoiduhædd og FVR09 við almennu gridfíluni. Fyri FD54 er einki almennt grid til — har er meturneyvleikin ein avmarking í sjálvum dátunum. FK89 verður ikki roknað um í amboðnum og krevur handvirka viðgerð.
Torgreiddari uppgávur hoyra heima á kworks.dk
koordinat.online er gjørt til skjóta innlesing, korteftirkanning, tekning og umrokning av koordinat- og geodátufílum — beinleiðis í kaganum. Til varandi verkætlanir, TIN, rúmdarrokning, serligar veitingar og fulla arbeiðsgongd er fulli pallurin á kworks.dk.
Dømi um uppgávur, sum hoyra heima á fulla pallinum:
- TIN-modellir úr uppmátingarpunktum og rúmdarrokning millum flatar
- Innlesing av Trimble JXL við føroyskari uppseting
- DWG-útflutningur við veitaraserligum sniði og blokkum
Men til eina einstaka umrokning — CSV, Shape, DXF ella KMZ — er koordinat.online rætta amboðið. At leggja fíluna inn og kanna hana á kortinum krevur onga innritan; útflutningur krevur eina ókeypis kontu.
Allar koordinatskipanir í Føroyum
Her er eitt yvirlit yvir skipanirnar, sum tú møtir í føroyskum dátum.
Faroe TM (ETRS89-FRO [2008])
Núverandi almenna føroyska projeksjónsskipanin. Transverse Mercator, CM = -7°, skalafaktorur 0,999997. Verður brúkt til uppmáting, kortlegging og GIS.
Faroe TM + FVR09 (samansett)
Samansett 2D+1D CRS — fullfíggjaða skipanin til arbeiði á landi í Føroyum.
FVR09-hædd
Tyngdarknýtt hædd yvir geoiduni. Almenn loddrøtt tilvísing síðan 2010.
ETRS89 / UTM zone 29N
ETRS89-grundað UTM-skipan til yrkisliga uppmáting, GIS og almennar dátur í Føroyum og Evropa. Veljist frammanfyri EPSG:32629 til evropeiskar dátur.
WGS 84 / UTM zone 29N
Altjóða UTM-skipanin fyri zonu 29N. Kann líkjast EPSG:25829 tølfrøðiliga, men er ikki sama tilvísingarskipan (WGS 84, ikki ETRS89). Verður brúkt í altjóða dátusøvnum, sjókortum og Sentinel/Landsat.
FK89 / Faroe Lambert
Eldri vatnrøtt skipan, sum framvegis verður brúkt í matrikuldátum hjá Umhvørvisstovuni. Umrokning er ikki stuðlað í koordinat.online.
FD54 / UTM zone 29N
Søguligt datum frá 1954. Kemur fyri í eldri topografiskum kortum og matrikuldátum.
WGS84 — GPS-koordinatar
Global tilvísing. Koordinatar í stigum (lat/lon). Frá GPS, KMZ, Google Maps o.ø.
ETRS89-FRO / Faroe Lambert
Nútíðar Lambert-projeksjón fyri topográfiska kortlegging. Sama datum sum Faroe TM (EPSG:5316), men Lambert Conic Conformal í staðin fyri Transverse Mercator. Ans: hon hevur neyvt somu projeksjónsstikur sum FD54 / Faroe Lambert (EPSG:3144) — sama metoda (West Orientated), sama upphav 62°N / −9°, sama False Easting/Northing 500.000 m og sama akserøð (norður, vestur). Bert datúmið skilur, og tað er umleið 306 m. Tølini einsamøll kunnu ikki skilja 3145 og 3144 sundur.
FD54 / Faroe Lambert
Søgulig matrikulprojeksjón frá 1954. Vesturvendir ásar (X vaksur móti vestri, ikki eystri). Innflutningur uttan rætta akshandfaring gevur eitt spegilvent kort.
Koordinatskipanir í Føroyum — umfatandi yvirlit →
Royn koordinatarnar tínar nú →Hví er Faroe TM til — og hví er Northing so lítið?
Føroyar liggja í eystara jaðaranum á UTM-øki 29N (miðmeridianur −9°), har skalafaktorurin víkur mest. Faroe TM (EPSG:5316, miðmeridianur −7°, k₀ = 0,999997) leggur miðmeridianin beint gjøgnum oyggjarnar og gevur ein javnan skalafaktor um alt landið — tað er orsøkin til, at skipanin er til.
Faroe TM hevur negativt False Northing á −6.000.000 m. Tí er Northing í Føroyum (~62°N) um 800.000–925.000 m í staðin fyri 6.810.000–6.925.000 m í UTM. Hetta er eitt tilvitað sniðval, sum gevur handføriligari tøl at arbeiða við.
Ofta spurdir spurningar um koordinatumrokning
Hvat er munurin á Faroe TM og UTM zone 29N?
Faroe TM (EPSG:5316) er sniðið, sum er lagað serstakliga til Føroyar — Transverse Mercator við miðmeridian -7° og skalafaktor 0,999997, sum gevur minsta møguliga avmyndingarfeil um alt landið. UTM zone 29N (EPSG:25829/32629) er hin altjóða UTM-projeksjónin fyri zonu 29N, sum sæst í altjóða dátusøvnum og sjókortum, men hevur størri avmyndingarfeil her, tí miðmeridianurin (-9°) ikki er lagaður til oyggjarnar. Faroe TM og EPSG:25829 byggja bæði á ETRS89 — Faroe TM er eisini nevnt ETRS89-FRO. EPSG:32629 byggir á WGS 84 og liggur í praksis sera nær EPSG:25829, men er ikki formliga sama tilvísingarskipan.
Hvussu verður FD54 rætt umroknað?
FD54 er elsta vatnrætta datumið í Føroyum, grundað á International 1924-ellipsoiduna (Hayford), og kemur fyri í eldri topografiskum kortum og matrikuldátum. Tað er FD54 — ikki FK89 — sum hevur eina EPSG-skrásetta umvending, gjøgnum ED50; FK89 hevur onga — bert eina PROJ-pipelinu frá myndugleikunum (NordicTransformations), sum sjálv er merkt sum arbeiði í gongd. Tí kann FD54 roknast um við meturneyvleika gjøgnum ED50 — FK89 hevur onga lidna, skrásetta umrokningarleið í koordinat.online og verður tí ikki roknað um í amboðnum. koordinat.online skjýtur FD54/UTM 29N (EPSG:3374) sjálvvirkandi upp; er tekningin í teirri vesturvendu Lambert-útgávuni (EPSG:3144), mást tú kanna staðsetingina á kortinum sjálv/ur.
Hvat er ein 7-parametra umrokning, og nær riggar hon ikki?
Ein 7-parametra Helmert-umrokning er tann vanliga uppskriftin til eitt datumskifti. Hon riggar væl millum nútíðar, væl-skilgreind datum eins og ETRS89 og WGS84 — men til søguligar skipanir sum FD54 er hon ikki nóg neyv, tí FD54 hevur staðbundnar trupulleikar frá landmátingini í 1954. Har krevur tað heldur eitt NTv2-grid, um eitt slíkt er tøkt, ella eitt kedjað skifti gjøgnum ED50.
Hvat er munurin á ETRS89 og WGS84?
ETRS89 er fastgjørt til ta evroasiatisku plátuna og flytur seg ikki í mun til Evropa. WGS84 fylgir tí heimsligu ITRF-rammuni, sum flytur seg umleið 2 cm um árið. Munurin var null í 1989 og er í 2026 vaksin til umleið 75 cm (egin útrokning, ~2 cm/ár). Til føroyska uppmáting verður altíð brúkt ETRS89 (Faroe TM/ETRS89-FRO), ikki rá WGS84.
Hvørja koordinatskipan skal eg brúka í Føroyum?
Brúka Faroe TM (EPSG:5316, ETRS89-FRO) til almenna kortlegging, GIS og tøkniligar veitingar — tað er staðalurin. Brúka UTM zone 29N (EPSG:25829/32629) til altjóða dátusøvn og sjókort. FD54 og FK89 verða bert brúkt til at samsvara við søguligar kort og matrikuldátur — FD54 skal kannast væl, tá dátur verða roknaðar um til ETRS89 — FK89 krevur eina serliga arbeiðsgongd uttan fyri koordinat.online.
Keldur og víðari lesning
Umrokningarleiðirnar og parametrarnir á hesi síðuni byggja á EPSG-skrána, Umhvørvisstovuna og almennu gridfíluna í PROJ.
-
EPSG.org — almenna EPSG-skráin (IOGP) (2026):
EPSG:15866 — FD54 to ED50 (1)
Einasta skrásetta umvendingin frá FD54: geosentrisk flyting dX = −153,33 m, dY = −169,41 m, dZ = +86,39 m. Viðmerkingin sigur, at hon varð avleidd av bert trimum punktum í 1976, og keldan er Kort & Matrikelstyrelsen. -
Umhvørvisstovan (2025):
Geodesi — FK89-parametrar og feilstødd
Myndugleikin gevur Lambert-parametrarnar fyri FK89 og sigur beinleiðis, at feilurin er 10 cm í Tórshavn, 1 metur í Klaksvík, 2 metrar á Tvøroyri og 2½ metur í Akrabergi. -
OSGeo / PROJ-data (2026):
dk_sdfe — dk_sdfe_fvr09.tif
Almenna gridfílan, sum koordinat.online brúkar til FVR09-hæddir (EPSG:5317) móti ETRS89-ellipsoiduhædd. Einki samsvarandi grid er útgivið fyri FD54 ella FK89.