Leiðingar í jørðini

Leiðingarupplýsingar í Føroyum — graviloyvi, avmerking og Kortal

Skal gravast, skulu leiðingarnar kennast fyrst. Í Føroyum er eingin skipan sum danska LER: tú skalt hava graviloyvi frá kommununi ella Landsverki, og tú skalt fáa leiðingarnar avmerktar á staðnum av teimum, ið eiga tær. Men síðan apríl 2026 hevur Umhvørvisstovan lagt eitt landsfevnandi leiðingarkort opið út til øll.

Lat amboðið upp → Sí leiðingarnar á kortinum

Legg dátuni innDrag fíluna tína inn — beinleiðis úr mátitóli, CAD ella GIS

Sí tey á kortinumVit greina altíð sjálvi koordinatvirðini — eisini tá fílan hevur EPSG-kodu. Passa tey ikki saman, siga vit frá

Kanna og flyt útKanna, um dátuni liggja rætt — flyt út við eina ókeypis kontu

Kort sagt: Danska LER-lógin er ikki galdandi fyri Føroyar (§ 29), og tí er eingin lógarásett graviforespurning, eingin skrásetingarskylda fyri leiðingareigarar og einki LER 2.0-GML. Praksis er tvískift: graviloyvi frá kommununi ella Landsverki, og avmerking á staðnum frá SEV, NET/Føroya Tele, Fjarhitafelagnum og kommununi. Harafturat hevur Umhvørvisstovan síðan apríl 2026 eitt opið og ókeypis leiðingarkort í Kortal við el, tele, kloakk, vatni, fjarhita og gøtuljósi — men tað eru 2D-dátur uttan dýpd og uttan rættarligan status sum grundarlag fyri at grava.

Lóggávan

Er ein LER-skipan í Føroyum?

Nei. Danska lógin um Leiðingareigaraskrána (LER) hevur eina greiða landafrøðiliga avmarking: „Loven gælder ikke for Færøerne og Grønland“ (§ 29). Tað merkir, at heili danski karmurin — miðsavnað skráseting av leiðingareigarum, lógarásett graviforespurning, ásettar freistir fyri at lata upplýsingar og tað staðlaða GML-sniðið eftir LER 2.0-dátumodellini — ikki er galdandi í Føroyum.

Tí er eingin einstøk inngongd sum ler.dk. Har er eingin miðsavnað kvittan, eingin sjálvvirkandi útlevering av leiðingarupplýsingum og einki lógarásett ábyrgdarbýti millum tann, ið grevur, og tann, ið eigur leiðingina. Skipanin er í staðin bygd á loyvi og á avmerking í markinum.

Eingin lógarásett graviforespurning — tú kanst ikki senda eina forespurning inn í eina skipan og fáa øll svør aftur í einum.
Eingin skylda at skráseta áhugaøki — føroyskir leiðingareigarar hava onga tílíka skrásetingarskyldu.
Eingin ásett svarfreist — tú fært svar, tá ið felagið hevur tíð.
Einki LER 2.0-GML — tað staðlaða danska útskiftingarsniðið verður ikki brúkt í Føroyum.

Kortlagið

Men Umhvørvisstovan hevur eitt landsfevnandi leiðingarkort

Umhvørvisstovan er føroyski kort- og geodátumyndugleikin og hevur ábyrgdina av kortum og geodátum, matrikuli, adressuskrá, bygningsskrá og tinglýsing. Geodáturnar verða givnar út gjøgnum Føroyakort og kortvísaran Kortal.

Í apríl 2026 vórðu veitingarløgini løgd inn í Kortal undir bólkinum „Tøkni“ — „løg sum fixpunkt, jarðhiti, el- og tele leiðingar kloakk, vatn og gøtuljós“, skrivar Føroyakort sjálvt um dagføringina. Har við fingu Føroyar eitt opið, ókeypis og landsfevnandi yvirlit yvir leiðingar í jørðini, sum øll kunnu síggja uttan innritan.

Men legg væl til merkis, hvat hetta er — og hvat tað ikki er. Hetta er eitt kortlag við vísing og fríari dátuútlevering. Tað er ikki ein graviforespurningarskipan: har er eingin málsgongd, eingin kvittan og einki ábyrgdarbýti.

Eitt uppslag í Kortal kemur ikki í staðin fyri graviloyvi ella fyri avmerking á staðnum. Kortlagið vísir, hvar okkurt er skrásett — ikki hvussu neyvt tað er skrásett, hvussu djúpt tað liggur, ella um alt er við.

Stig fyri stig

Soleiðis gert tú, áðrenn tú grevur

Føroysk gravipraksis er loyvisbygd og avmerkingarbygd — ikki skrábygd. Røðin er hendan:

Kanna, hvør eigur økið
Skal gravast í kommunalum vegi ella øki, er tað kommunan, ið gevur graviloyvi. Tórshavnar kommuna skrivar beinleiðis: „Ert tú verktakari, og krevur títt arbeiði, at tú grevur í veg, skalt tú søkja kommununa um graviloyvi, áðrenn tú fert í gongd.“
Søk graviloyvi
Skal gravast í ella við landsvegi, er tað Landsverk, ið umsitur loyvið fyri „Arbeiði við landsvegin“. Umsóknin skal sendast í góðari tíð og hava kort, tekningar og tíðarætlan við, og avmerkingarútbúgvingin („Vegurin sum arbeiðspláss“) skal vera skjalprógvað.
Fá yvirlit í Kortal
Slá økið upp í Kortal undir bólkinum „Tøkni“ fyri at síggja, hvørjar leiðingar eru skrásettar í økinum. Nýt tað sum fyrsta yvirlit og til at vita, hvørji feløg tú skalt hava fatur á — ikki sum endaligt grundarlag fyri at grava.
Set teg í samband við hvørt einstakt felag
Har er ikki ein inngongd, men fleiri: SEV (el), NET / Føroya Tele (tele og fibur), Fjarhitafelagið (fjarhiti), kommunan (vatn og kloakk) og veitarar av sjónvarps- og telekaðlum. SEV hevur onga sjálvbetjanandi portal til kaðalavmerking — samband verður tikið á telefon ella t-posti.
Fá leiðingarnar avmerktar á staðnum
Tórshavnar kommuna lýsir sjálvan gongdina soleiðis: „Møguligar leiðingar, kaðlar og rørleiðingar í jørðini avmerkjast á staðnum.“ Tað er henda avmerkingin — ikki kortið — sum tú grevur eftir.

Tænasturnar

Sjey almennar korttænastur — og hvat tær fevna um

Umhvørvisstovan koyrir veitingarløgini sum almennar korttænastur á gis.us.fo. Møppan veitingarkervi hevur sjey tænastur, og allar bera keldutilvísingina „©Umhvørvisstovan“:

Tænasta	Innihald	Kelda sambært lýsingini
`us_sev`	El — kaðlar 400 V, 6–20 kV og 60 kV, luftleiðingar 6–20 kV og 60 kV, elskáp, transformatorstøðir, koplingarstøðir, mastrar, orkustøðir og vindmyllur	SEV — dagførd „uml. hvørjar 6 mánaðir“
`us_foroya_tele`	Tele- og fiburleiðingar	Føroya Tele
`us_kloakk`	Kloakkleiðingar, stikkleiðingar, kloakklutir og kloakkbrunnar	Kommunalar skrásetingar
`us_vatn`	Vatnleiðingar (høvuðs- og stikkleiðingar) og vatnlutir	Kommunalar skrásetingar
`us_fjarhiti`	Fjarhitaleiðingar	Fjarhitafelagið
`us_gotuljos`	Gøtuljósmastrar, gøtuljóskaðal og stýrisskáp	Umhvørvisstovan
`us_televarps_sendarar`	Sjónvarpssendarar (punktdátur)	Umhvørvisstovan

Møppan veitingarkervi stendur ikki á almennu vevtænastulistanum hjá Føroyakorti, sum annars telur upp adressur, bygdir, fixpunkt, matriklar og kort. Tænasturnar eru við øðrum orðum atkomiligar, men ikki lýstar sum eitt fast tilboð — vænta ongar broytingarfráboðanir, um ein leið broytist ella verður tikin úr rakstri.

Snið og teigar

Hvørji snið og hvørjar upplýsingar fært tú

Tænasturnar bjóða vísing og vektorútbýti — men einki staðlað útskiftingarsnið av tí slagnum, LER 2.0 hevur í Danmark. Hetta er tað, sum er:

GeoJSON — ArcGIS REST-tænasturnar geva GeoJSON, og GeoJSON er sambært standardinum longd/breidd í WGS84. Ongin umrokning er neyðug, fyri at punktini enda á rættum stað.
WMS 1.3.0 — myndaløg til bakgrund. Studlaðar skipanir eru EPSG:4326, EPSG:5316 og CRS:84, og øll løgini eru spyrjandi.
Faroe TM (EPSG:5316) er innbyrðis skipanin hjá tænastunum — sama projeksjón, sum annars verður brúkt til uppmáting í Føroyum. Sí koordinatskipanir í Føroyum.
Teigar á kloakkleiðingum: skipan, tilfar, tvørmát í mm, lagt ár, kelda og innlisið tann — umframt longdina á leiðingini.
Teigar á SEV-kaðlum: spenningur, merki, slag og mátiháttur — altso hvussu leiðingin er innsavnað — umframt kelduna.
Einki WFS og einki GML — vektorútbýtið hendir gjøgnum ArcGIS REST, ikki gjøgnum OGC WFS, og har er einki LER-líkt GML-snið at taka við.
Eingin fíluniðurhenting av veitingarnetum — niðurhentingarsíðan hjá Føroyakorti hevur strikukort, myndakort, topografisk kort, hæddarmodellir og sjódátur, men veitingarnet eru ikki millum bólkarnar. Somuleiðis er einki DXF- ella DWG-útbýti av leiðingum.

Har eru ongir dýpdar- ella kotuteigar. Hvørki el- ella kloakkløgini hava z-virði, dýpd ella botnkotu — geometriin er rein 2D. Tú kanst tí síggja, hvar ein leiðing er skrásett vatnrætt, men ikki hvussu djúpt hon liggur. Skal dýpdin kennast, má hon upplýsast av felagnum sjálvum ella mátast á staðnum. Les meir um føroyskar hæddarskipanir og FVR09.

Undir yvirborðinum

Soleiðis síggja dáturnar út

Tú fært ikki eina mynd av einari leiðing, men eina dátulinju. Hvør leiðing kemur sum ein feature í GeoJSON-svarinum: ein geometri — vanliga ein LineString við longdar- og breiddarstigum í WGS84 — og eitt sett av teigum, sum hoyra til. Hetta er eitt einfaldað dømi um ein SEV-kaðal, beinleiðis úr tænastuni:

{"type": "Feature", "geometry": {"type": "LineString", "coordinates": [[-6.77371, 61.99113], [-6.77407, 61.99126]]}, "properties": {"voltage_kv": 0.4, "wire_type": "PEX-M-AL 1X4X150 AL", "data_owner": "SEV"}}

Teigarnir eru ikki teir somu í øllum tænastum. Ein kloakkleiðing hevur material, dimension og construction_year; ein elkaðal hevur voltage_kv og wire_type. Har er eingin felags dátumodell, sum tvingar tænasturnar í sama form.
Hvørt punkt hevur bert tvey tøl. coordinates hevur longd og breidd — einki triðja tal. Tí er eingin dýpd í dátunum, hóast leiðingin liggur í jørðini.
data_owner sigur, hvør hevur latið dáturnar — ikki hvussu neyvt tær eru mátaðar. Í elløgunum kann collection_type beinleiðis standa sum „Uppmáting er ikki gjørd“. Svarið er eitt avrit av eini skráseting, ikki eitt rættarliga bindandi svar.

Prísur og treytir

Ókeypis — men keldutilvísingin er kravd

Dáturnar kosta einki, og eingin innritan ella APÍ-lykil er skjalprógvaður sum krav. Fyrr skuldu bæði almennir og privatir gjalda fyri korttænastur og niðurhenting; tað er avtikið, og geodátur eru nú ókeypis í Føroyum.

Nýtslutreytirnar hjá Føroyakorti eru tó ikki uttan bindingar:

Kommersiell nýtsla er loyvd — treytirnar geva ein heimsvíðan rætt at nýta dáturnar.
Keldutilvísing er kravd — „Umhvørvisstovan“ skal vísast saman við navninum á dátusettinum og tíðarpunktinum fyri niðurhenting. Verða aðrar keldur nevndar á forsíðuni, skal Umhvørvisstovan eisini standa har.
Víðaribeining er loyvd, men somu treytir fylgja við til triðjapart.
Dáturnar mugu ikki nýtast soleiðis, at tað sær út, sum um Umhvørvisstovan viðmælir ella góðkennir tín.
Vørurnar eru ikki sjókort og mugu ikki nýtast til sjónavigatión.

Á kortinum

Sí leiðingarnar á kortinum

Almenna vísingin av føroyska leiðingarkortinum er Kortal hjá Umhvørvisstovuni — vel bólkin „Tøkni“, so koma løgini fram. Tað er ein almenn tænasta hjá myndugleikanum, ikki okkara, og hon verður hvørki rikin ella dagførd av okkum.

Hevur tú sjálvur fingið vektordátur — úr einum projekti, frá einum ráðgeva ella úr einum útbýti — er tað ein annar leikur. Vanlig koordinat-, CAD- og GIS-snið kunnu leggjast inn á koordinat.online: CSV, DWG og DXF, Shape, GeoJSON, KML og KMZ og MapInfo TAB.

Amboðið roynir at kenna koordinatskipanina aftur, vísir dáturnar á kortinum og roknar teir um millum Faroe TM (EPSG:5316), UTM 29N og WGS84 — so tú kanst vátta staðsetingina móti bakgrundskortinum, áðrenn dáturnar verða latnar víðari.

Dregur tú eina fílu inn, verður koordinatskipanin roynd kend aftur, og punktini verða víst á kortinum.
Koordinatir kunnu roknast millum føroyskar skipanir og WGS84 — les meir um koordinatskipanir í Føroyum og koordinatumbroytingar.
Hæddir kunnu roknast millum ellipsoiduhædd og FVR09 — men gev gætur: føroysku leiðingardáturnar hava als ongar hæddir at rokna við.

Lat amboðið upp →

Les hetta, áðrenn tú grevur

Leiðingarupplýsingar í Føroyum eru vegleiðandi. Kortløgini hjá Umhvørvisstovuni eru eitt upplýsandi kortlag — ikki ein lógarásett skrá — og hava ongan rættarligan status sum grundarlag fyri at grava. Har eru ongar dýpdir og ongar kotur: geometriin er rein 2D, so kortið sigur einki um, hvussu djúpt ein leiðing liggur. SEV-dáturnar verða sambært tænastulýsingini dagførdar umleið hvørjar 6 mánaðir, og kloakk-, vatn- og gøtuljósdáturnar koma úr kommunalum skrásetingum — har er hvørki ein tryggjað dagføringartíð ella ein tænastuavtala, og møppan veitingarkervi er ikki nevnd á almennu vevtænastulistanum. Eitt uppslag á korti — hjá okkum ella hjá øðrum — kemur hvørki í staðin fyri graviloyvi frá kommununi ella Landsverki ella fyri avmerking á staðnum frá SEV, NET/Føroya Tele, Fjarhitafelagnum og kommununi. Ert tú í iva um, hvar ein leiðing liggur, so set teg í samband við felagið, sum eigur hana.

Danska modellin — og hvat hon vísir

Danmark er undantakið: ein miðsavnað skrá, ein lógarásett skylda og eitt staðlað GML-útbýti í somu skipan. Tí danska LER 2.0-svarið er veruleg vektorgeometri og ikki ein mynd, kann tað lesast inn og vísast beinleiðis á kortinum í kworks, GIS-pallinum hjá Kirkby Works. Sami motorurin kann taka við staðbundnum vektorútbýtum, har tey finnast.

→Danska LER 2.0-GML verður lisin inn og teknað við rættari geometri og við upplýsingunum úr svarinum — sí donsku síðuna um LER.
→Vanlig vektorsnið — GeoJSON, Shape, DWG og DXF — verða handfarin óheft av landi.
→Í Føroyum er einki tílíkt staðlað útbýtissnið í dag; tað, sum er, er eitt opið kortlag hjá Umhvørvisstovuni — og so telefonin til felagið.

Sí kworks.dk →

FAQ

Ofta spurdir spurningar um leiðingar og graviloyvi í Føroyum

Er danska LER-lógin galdandi í Føroyum?

Nei. Danska lógin um Leiðingareigaraskrána sigur beinleiðis, at hon ikki er galdandi fyri Føroyar og Grønland (§ 29). Tí er eingin lógarásett graviforespurning, eingin skrásetingarskylda fyri leiðingareigarar, eingin ásett svarfreist og einki LER 2.0-GML í Føroyum.

Hvar síggi eg føroyskar leiðingar á korti?

Í Kortal hjá Umhvørvisstovuni, undir bólkinum „Tøkni“. Har eru el- og teleleiðingar, kloakk, vatn, fjarhiti og gøtuljós — umframt fixpunkt og jarðhita. Tað er ókeypis og krevur hvørki innritan ella gjald.

Kosta føroyskar leiðingardátur nakað?

Nei. Geodátur eru nú ókeypis í Føroyum, og nýtslutreytirnar hjá Føroyakorti loyva eisini kommersiellari nýtslu. Men keldutilvísingin „Umhvørvisstovan“ er kravd saman við navninum á dátusettinum og tíðarpunktinum fyri niðurhenting.

Vísa føroysku leiðingardáturnar, hvussu djúpt leiðingarnar liggja?

Nei. Hvørki el- ella kloakkløgini hava z-virði, dýpd ella botnkotu — geometriin er rein 2D. Skal dýpdin kennast, má hon upplýsast av felagnum ella mátast á staðnum.

Er eitt uppslag í Kortal nóg mikið, áðrenn eg grevi?

Nei. Kortlagið er upplýsandi og hevur ongan rættarligan status sum grundarlag fyri at grava. Tú skalt framvegis hava graviloyvi frá kommununi ella Landsverki og fáa leiðingarnar avmerktar á staðnum av SEV, NET/Føroya Tele, Fjarhitafelagnum og kommununi.

Hvat er munurin á føroysku og donsku skipanini?

Danmark hevur eina miðsavnaða skrá, eina lógarásetta skyldu og eitt staðlað GML-snið í somu skipan, og GML-svarið kann lesast inn og vísast beinleiðis á kortinum í kworks.dk. Í Føroyum er einki tílíkt útbýtissnið — har er eitt opið kortlag hjá Umhvørvisstovuni og so samband við hvørt einstakt felag. Sí donsku síðuna um LER.

Hvørja koordinatskipan brúka føroysku leiðingardáturnar?

Tænasturnar hjá Umhvørvisstovuni brúka Faroe TM (EPSG:5316) innbyrðis, og WMS-tænastan studlar eisini EPSG:4326 og CRS:84. Les meir um koordinatskipanir í Føroyum.